donderdag 23 augustus 2007

Protozoïsch moeras



In een interview in De Morgen van woensdag 22 augustus beweert de Britse poet laureate Andrew Motion het volgende: 'Gedichten die werken zijn altijd het resultaat van de samenwerking van de cognitieve, manipulatieve eigenschappen van onze hersenen en eigenschappen die niet het flauwste idee hebben wat er aan de hand is en die op het niveau staan van het protozoïsche moeras. Uit het moeras stijgen de gasbellen op die vol pijn, wensen, verlangens, liefde en verlies zitten. Wanneer je teveel vanuit het kennende deel van je brein schrijft, eindig je met een gedicht dat heel goed gestructureerd en knap bedacht is maar geen vuur in zijn lijf heeft. Als je daarentegen vanuit het moeras schrijft, heb je veel kans met een gedicht te zitten dat heel veel voor jou betekent, maar niets voor iemand anders. Kunst is altijd een kwestie van evenwicht.'


Probleem is: hoe schrijf je vanuit het moeras als je het moeras niet kent? Want het moeras is een groot mysterie, het deel van de hersenen dat de verbeelding, de dromen, het creatieve gisten beslaat. Het mysterie waardoor goede kunst niet te verklaren valt. We vertrekken inderdaad vanuit het kennende deel van het brein, uit indrukken die we bewust waarnemen, uit de stroom informatie die ons dagelijks overspoelt (of waar we bewust naar op zoek gaan, cfr flarf). Maar tijdens het schrijfproces blijkt plots iets aan de hand, krijgen we contact met een deel van onze geest waar we niet echt controle over hebben, een oergeest, een soort universaliteit, ja ons DNA. Daarom wordt poëzie (en kunst in het algemeen) interessant wanneer we de controle voor een stuk verliezen en een irrationele instantie (die in onze geest zit) het van ons overneemt. Maar we kunnen niet kiezen om vanuit dit (onbewuste) moeras te schrijven. Het plezierige/fascinerende aan het dichten is dat we vaak niet weten waar het naartoe gaat, dat we ons gedicht niet meer in de hand hebben en de uitkomst verrassend is.

6 opmerkingen:

Eva zei

Mooie quote. Ik had hem ook al uitgescheurd om hem op mijn blog over te nemen.

Ben ik verkeerd als ik poneer dat vrouwen veel meer dan mannen uit dat moeras schrijven, en mannen veel meer uit het verstand?

Eva zei

En dat het misschien juist daarom is dat kunstenaars - of creatieve mensen tout court - zo vaak zaken verenigen die moeilijker verenigbaar zijn of waarvan de vereniging niet gangbaar is, zoals bv. een vrouwelijke en een mannelijke kant?

Denis Vercruysse zei

Tiens, ik dacht dat de vrouwelijke en de mannelijke kant samen graag van katoen geven.

FLDL zei

In dit verband verwijs is naar 'Het seksuele masker' van Camille Paglia. Volgens haar is de vrouw de belichaming van de materie, de chaos, de seksualiteit, en vertegenwoordigt de man de abstractie, het geconcentreerde. Vrouwen weten dat ze vrouw zijn, mannen moeten bewijzen dat ze man zijn. Vrouwen missen de agressie die nodig is om veranderingen tot stand te brengen, en de vernietigingsdrang die leidt tot revolutionaire ideeën. Daarom zijn, volgens Paglia, genieën in de kunst of wetenschap zelden of nooit vrouwen.
Maar vrouwen staan mijn inziens wel dichter bij het protozoïsche moeras, maar voelen daarom niet noodzakelijk de behoefte om er 'kunst' bij maken, denk aan de Maenaden, de Pithia, de godin Isis, heksen, waarzegsters... In de ogen van een dier kun je het mysterie aflezen, zo ook bij de vrouw. Misschien ligt er bij haar nog een ongekend, onontgonnen creatief potentieel. En door welke sexe wordt het dan aangeroerd? Of blijft het beter onaangeroerd?

Eva zei

Er zijn andere theorieën die in de man inderdaad iets projectmatigs zien (de erectie, het doelen naar, de telos...) maar vrouwen eerder een "vaginale dispositie" toekenen (omringend, heel veel belang aan de context, de relaties, concentrische bewegingen...). Iets dat me empirisch gezien heel erg plausibel lijkt. Neen?

Volgens mij komt het er bij creatieve mensen op neer dat zij zaken combineren die niet veel andere mensen samenbrengen. Bv. een rebelse inborst die toch heel planmatig tewerk gaat. Of bv. een estheticus die net van lelijkheid of banaliteit de sublieme schoonheid inziet. Of een persoon die het projectmatige aan het contextuele koppelt. De yin en de yang. Het mannelijke en het vrouwelijke. Enz.

Het is in dat opzicht toch ook geen toeval dat veel schrijvers, dichters, mode-ontwerpers, beeldende kunstenaars enz. homoseksueel zijn?

FLDL zei

Androgynie is een populair onderwerp in de kunsten doorheen de tijden. De mens is altijd vergezeld geweest van androgyne figuren: god, engelen, chimaera's,... Is de complete mens mannelijk én vrouwelijk? Stammen wij af van een androgyne voorouder, een ongeslachtelijk wezen?
Noot: het dichterscollectief waaruit Het Venijnig Gebroed ontstond heette 'Twinillusion'.